Wi\u0119kszo\u015b\u0107 w miar\u0119 dobrze wykszta\u0142conych ludzi zna cho\u0107by w zarysie fabu\u0142\u0119 \u201eMistrza i Ma\u0142gorzaty\u201d Michai\u0142a Bu\u0142hakowa. Szatan odwiedza stalinowsk\u0105 Moskw\u0119 i dziwi si\u0119, \u017ce nikt w niego nie wierzy, za\u015b w mi\u0119dzyczasie poznajemy \u201eprawdziw\u0105 histori\u0119\u201d Jezusa z Nazaretu. Historia owa jest z punktu widzenia chrze\u015bcija\u0144stwa blu\u017aniercza. Dwa zdania i ca\u0142a ksi\u0105\u017cka streszczona. Ewentualnie napisa\u0107 mo\u017cna i\u017c jest to \u201ePonadczasowa opowie\u015b\u0107 o walce Dobra ze Z\u0142em\u201d (to chyba najbardziej banalny, wy\u015bwiechtany i oczywisty slogan podsumowuj\u0105cy dowolne dzie\u0142o).<\/p>\n
Niestety, u Bu\u0142hakowa nic nie jest oczywiste. Z\u0142o jest tu zdystansowane, ukryte, ch\u0142odne. Czarni bohaterowie nie dopuszczaj\u0105 si\u0119 zbyt wielu z\u0142ych czyn\u00f3w, ich dzia\u0142ania ograniczaj\u0105 si\u0119 w zasadzie do swego rodzaju psikus\u00f3w. Nie wida\u0107 na kartach ksi\u0105\u017cki nawet zbyt wiele kuszenia ludzi do pope\u0142niania z\u0142a. Ot, pan Woland ze swymi towarzyszami bawi w Moskwie przez pewien czas, czasami co najwy\u017cej obna\u017caj\u0105c ludzk\u0105 pod\u0142o\u015b\u0107. Jednak mimo i\u017c proweniencja Wolanda jest jednoznaczna, s\u0142owo \u201eszatan\u201d pada na kartach ksi\u0105\u017cki tylko raz\u2026<\/p>\n
Nie lepiej jest z drug\u0105 stron\u0105. B\u00f3g jest na kartach ksi\u0105\u017cki ca\u0142kowicie niewidoczny. By\u0107 mo\u017ce dzi\u0119ki cenzurze, by\u0107 mo\u017ce to \u015bwiadome dzia\u0142anie (w ko\u0144cu ksi\u0105\u017cka powstawa\u0142a w najci\u0119\u017cszych czasach komunizmu radzieckiego) \u2013 tak czy inaczej Wszechmog\u0105cy wprawdzie dzia\u0142a, lecz nieomal niezauwa\u017calnie. Pozna\u0107 mo\u017cemy wprawdzie do\u015b\u0107 dobrze histori\u0119 \u017cycia i \u015bmierci Jeszui Ha Nocri (kt\u00f3rego imi\u0119 i nazwisko t\u0142umaczy si\u0119 na polski jako \u201eJezus z Nazaretu\u201d), jednak daleko w tej opowie\u015bci do biblijnego kanonu. Znakomita opowie\u015b\u0107 (to chyba najlepsze rozdzia\u0142y powie\u015bci) ocieraj\u0105ca si\u0119 o chrze\u015bcija\u0144skie granice blu\u017anierstwa ukazuje Jezusa zupe\u0142nie bez boskich atrybut\u00f3w. Jednak i takie podej\u015bcie by\u0142oby zbyt oczywiste. Bu\u0142hakow i tu potrafi jedn\u0105 scen\u0105 zamieni\u0107 pozornie prost\u0105 histori\u0119 o jasnym wyd\u017awi\u0119ku w jej ca\u0142kowite przeciwie\u0144stwo. Ot, czemu\u017c to pierwszym chrze\u015bcijaninem nie m\u00f3g\u0142 sta\u0107 si\u0119 Poncjusz Pi\u0142at? Wizja radykalna i dla wielu nie do zaakceptowania, cho\u0107 w podobnym czasie eksploatowana w USA \u2013 u Lloyda C. Douglasa nawraca si\u0119 legionista, kat Jezusa, a ekranizacja \u201eSzaty\u201d staje si\u0119 hitem w ko\u015bcielnych salkach katechetycznych Polski lat osiemdziesi\u0105tych zesz\u0142ego wieku.<\/p>\n
Aspekt\u00f3w nieoczywistych jest w ksi\u0105\u017cce du\u017co wi\u0119cej. Oto znajdujemy si\u0119 w Moskwie, stolicy pierwszego komunistycznego pa\u0144stwa \u015bwiata w okresie mi\u0119dzywojennym. Nigdzie jednak nie wida\u0107 rzesz robotnik\u00f3w karnie sun\u0105cych budowa\u0107 socjalizm. \u015amietanka towarzysko \u2013 artystyczna Moskwy \u017cyje niczym przedrewolucyjni mieszczanie. Spacery, restauracje, dyskusje o poezji. To wszystko dzieje si\u0119 tu\u017c obok \u0141ubianki, na kt\u00f3r\u0105 akcja ksi\u0105\u017cki przerzuca nas na chwil\u0119 \u2013 jednak terroru nie wida\u0107. Z drugiej jednak strony ludzie ca\u0142kowicie bez szemrania przyjmuj\u0105 brak swob\u00f3d obywatelskich do jakich my jeste\u015bmy przyzwyczajeni \u2013 przes\u0142uchania i wi\u0119zienie za posiadanie dolar\u00f3w i wszechobecna inwigilacja milicyjna\u2026<\/p>\n
O \u201eMistrzu i Ma\u0142gorzacie\u201d napisano wiele. Rozwa\u017ca\u0107 t\u0105 powie\u015b\u0107 mo\u017cna cho\u0107by w aspekcie nowoczesnej narracji, nieomal filmowego skakania pomi\u0119dzy bohaterami. Opowie\u015b\u0107 prowadzona jest przez wszystkowiedz\u0105cego narratora oczami wielu bohater\u00f3w, najcz\u0119\u015bciej drugoplanowych. Jej charakter bli\u017cszy jest zreszt\u0105 \u015bledztwu, przebiegowi zdarze\u0144 sk\u0142adanemu z zezna\u0144 przypadkowych \u015bwiadk\u00f3w. Na nieliniow\u0105 narracja w Moskwie lat trzydziestych nak\u0142ada si\u0119 opowie\u015b\u0107 o staro\u017cytnej Jerozolimie (Moskwa i Jerozolima, jest w tym zestawieniu co\u015b fascynuj\u0105co przera\u017caj\u0105cego) , kt\u00f3ra wprawdzie poprowadzona jest liniowo, ale za ka\u017cdym razem w innej formie. Raz jako opowie\u015b\u0107, raz jako sen a w ko\u0144cu jako powie\u015b\u0107 w powie\u015bci. \u017beby jednak nie by\u0142o zbyt prosto, to ca\u0142a moskiewska akcja fabularna dzieje si\u0119 zar\u00f3wno w sferze realnej, jak i nadprzyrodzonej. I nie sprowadza si\u0119 owo starcie do prostego diabe\u0142 kontra homo sovieticus. Bu\u0142hakow stawia pytanie g\u0142\u0119bsze.<\/p>\n
Osobi\u015bcie uwa\u017cam, i\u017c ksi\u0105\u017ck\u0119 t\u0119 warto przeczyta\u0107 nie dla samego g\u0142\u00f3wnego w\u0105tku (kt\u00f3ry nie jest szczeg\u00f3lnie rozbudowany ani odkrywczy), lecz dla historii pobocznych, dla poczucia klimatu i og\u00f3lnego otoczenia powie\u015bci. Na szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 zas\u0142uguje te\u017c w\u0105tek jerozolimski, we swej plastyczno\u015bci du\u017co bli\u017cszy rzeczywistemu uk\u0142adowi i wygl\u0105dowi Jerozolimy, ni\u017ali obraz utrwalony w europejskiej kulturze.<\/p>\n
Michai\u0142 Bu\u0142hakow<\/strong>:Mistrz i Ma\u0142gorzata<\/em>, R\u00f3\u017cne wydania, od 1969. Dost\u0119pne tak\u017ce jako audiobook. Polecam rewelacyjn\u0105 wersj\u0119 audioteka.pl kt\u00f3r\u0105 czyta Henryk Bouko\u0142owski.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Wi\u0119kszo\u015b\u0107 w miar\u0119 dobrze wykszta\u0142conych ludzi zna cho\u0107by w zarysie fabu\u0142\u0119 \u201eMistrza i Ma\u0142gorzaty\u201d Michai\u0142a Bu\u0142hakowa. Szatan odwiedza stalinowsk\u0105 Moskw\u0119 i dziwi si\u0119, \u017ce nikt w niego nie wierzy, za\u015b w mi\u0119dzyczasie poznajemy \u201eprawdziw\u0105 histori\u0119\u201d Jezusa z Nazaretu. Historia owa jest z punktu widzenia chrze\u015bcija\u0144stwa blu\u017aniercza. Dwa zdania i ca\u0142a ksi\u0105\u017cka streszczona. Ewentualnie napisa\u0107 mo\u017cna … <\/p>\n