{"id":51,"date":"2010-11-23T19:00:16","date_gmt":"2010-11-23T18:00:16","guid":{"rendered":"http:\/\/bielamowicz.info\/blog\/index.php\/2010\/eksploracja-kosmosu-w-trzech-aktach\/"},"modified":"2018-07-04T20:48:59","modified_gmt":"2018-07-04T19:48:59","slug":"eksploracja-kosmosu-w-trzech-aktach","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/bielamowicz.info\/index.php\/2010\/eksploracja-kosmosu-w-trzech-aktach\/","title":{"rendered":"Eksploracja kosmosu w trzech aktach"},"content":{"rendered":"

Klasyczn\u0105 (cho\u0107 oczywi\u015bcie fa\u0142szyw\u0105) definicj\u0105 SF jest stwierdzenie, i\u017c utwory nale\u017c\u0105ce do gatunku fantastyki naukowej zajmuj\u0105 si\u0119 eksploracj\u0105 kosmosu i kontaktami z pozaziemski cywilizacjami. Jako wszechstronny tw\u00f3rca fantastyki, Jacek Dukaj wszed\u0142 tak\u017ce w rol\u0119 tw\u00f3rcy \u201enajbardziej klasycznej SF\u201d w swoim pierwszym tomie opowiada\u0144 (ten wpis to cz\u0119\u015b\u0107 druga – tu znajdziesz cz\u0119\u015b\u0107 pierwsz\u0105 opisu ksi\u0105\u017cki<\/a>, a tu drug\u0105<\/a>). Trzy z nich \u2013 \u201eKatedra\u201d, \u201eMuchob\u00f3jca\u201d i \u201eIACTE\u201d w do\u015b\u0107 radykalny spos\u00f3b odwracaj\u0105 nasz\u0105 wizj\u0119 podboju kosmosu, b\u0119d\u0105cego w \u015bwiadomo\u015bci spo\u0142ecznej miksem telewizyjnych doniesie\u0144 o misjach wahad\u0142owc\u00f3w, serialu \u201eStar Trek\u201d i cyklu \u201eGwiezdnych Wojen\u201d.<\/p>\n

Romantyczna wizja rozbijaj\u0105cych si\u0119 wspania\u0142ymi statkami kosmicznymi twardzieli zosta\u0142a ju\u017c co prawda zanegowana w pierwszym filmie z cyklu \u201eObcy\u201d, gdzie statek kosmiczny by\u0142 po prostu miejscem pracy i zamiast eleganckich pi\u017camek (jak w \u201eStar treku\u201d) za\u0142oga nosi\u0142a raczej ubrania bli\u017csze kierowcom ci\u0119\u017car\u00f3wek czy marynarzom na statkach handlowych. Dukaj idzie jeszcze dalej, wyzwalaj\u0105c si\u0119 z okow\u00f3w liniowego my\u015blenia: skoro fizyka stawia przed nami radykalne ograniczenia transportu za pomoc\u0105 pojazd\u00f3w kosmicznych, nale\u017cy poszuka\u0107 innych metod. W \u201eMuchob\u00f3jcy\u201d rozwi\u0105zaniem s\u0105 – znane sk\u0105din\u0105d z fantastyki – bramy nadprzestrzenne. Oczywi\u015bcie sam rekwizyt nic do fabu\u0142y nie wnosi, jednak kluczowa w ca\u0142ym tym opowiadaniu jest otoczka. Wp\u0142yw wprowadzenia technologii bram, dyskusja aspekt\u00f3w ekonomicznych i praktycznych zajmuje spor\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 tekstu. Analiz\u0119 ekonomiczn\u0105 (bo inaczej tego nazwa\u0107 nie mo\u017cna) czyta si\u0119 z zapartym tchem! Po skutkach ekonomicznych omawia autor wp\u0142yw technologii bram na polityk\u0119 i w efekcie \u2013 na toczone na \u015bwiecie wojny. Nic nie jest za darmo, mo\u017cliwo\u015b\u0107 transportu we wszech\u015bwiecie powoduje nowe konflikty zbrojne i wcale zdaje si\u0119 nie by\u0107 dla ludzko\u015bci taka korzystna.<\/p>\n

Nie chc\u0105c zdradza\u0107 fabu\u0142y, ani tym bardziej zako\u0144czenia \u201eMuchob\u00f3jcy\u201d, nale\u017cy wspomnie\u0107 i\u017c jest to opowiadanie przede wszystkim przestrog\u0105 dla tego co mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 na Ziemi po bezkrytycznej adaptacji nowo odkrytej technologii. W wielu momentach opowiadania za\u0142amywa\u0142em r\u0119ce nad niefrasobliwo\u015bci\u0105 i brakiem podstawowych zasad bezpiecze\u0144stwa w prowadzonej przez rz\u0105dy dzia\u0142alno\u015bci. Jak si\u0119 w ko\u0144cu okaza\u0142o, ukr\u0119cili\u015bmy sami na siebie bat.<\/p>\n

Opuszczaj\u0105c Ziemi\u0119, nale\u017cy obra\u0107 cel eskapady kosmicznej. Lecie\u0107 mo\u017cna oczywi\u015bcie na najbli\u017csze nam planety (do najbli\u017cszych uk\u0142ad\u00f3w gwiezdnych), lub za pomoc\u0105 dalekich skok\u00f3w przemierza\u0107 nieznan\u0105 pustk\u0119, licz\u0105c mimo wszystko \u017ce trafi si\u0119 do wymarzonego uk\u0142adu bez przeszk\u00f3d. Niestety \u2013 im dalej trzeba lecie\u0107, tym wi\u0119ksza szansa \u017ce co\u015b si\u0119 po drodze z\u0142ego stanie. Je\u015bli za\u015b leci si\u0119 latami, to kto b\u0119dzie czuwa\u0107 nad przebiegiem misji? Jacek Dukaj daje nam prost\u0105 odpowied\u017a: jak to kto? Wampir.<\/p>\n

W opowiadaniu \u201eIACTE\u201d mamy w\u0142a\u015bnie do czynienia z tak\u0105 nieudan\u0105 misj\u0105. Pilotuj\u0105cy statek kosmiczny wieczny wampir (\u201e(\u2026) taki fenomenalny metabolizm \u2013 mia\u0142by si\u0119 zmarnowa\u0107?\u201d) sprowadza pojazd nad dziwn\u0105 planet\u0119, sam ucieka, a w psuj\u0105cym si\u0119 na orbicie statku zaczynaj\u0105 umiera\u0107 ludzie. W ko\u0144cu rusza ekipa poszukiwawcza, jednak fakt, \u017ce wszystko si\u0119 psuje i pojazdy do komunikacji z orbit\u0105 nie s\u0105 w stanie nawet podnie\u015b\u0107 si\u0119 z powierzchni planety powoduje, \u017ce za\u0142oga znajduje si\u0119 w coraz gorszej sytuacji. Skazani przez b\u0142\u0105d (celowe dzia\u0142anie?) wampira na powolne wymieranie, za\u0142oganci \u201eArki\u201d podejmuj\u0105 kolejne pr\u00f3by wyrwania si\u0119 z okow\u00f3w powolnej \u015bmierci. Skazani s\u0105 jednak na pora\u017ck\u0119.<\/p>\n

Czasami jednak wszystko mo\u017ce p\u00f3j\u015b\u0107 dobrze i uk\u0142ad planetarny udaje si\u0119 skolonizowa\u0107. Zaczyna on wtedy \u017cy\u0107 w\u0142asnym \u017cyciem, pojawia si\u0119 na nim kolonia, elementy w\u0142adzy lokalnej, na ko\u0144cu w siedzibie uk\u0142adu powstaje nowa diecezja. Bohaterem opowiadania \u201eKatedra\u201d jest m\u0142ody ksi\u0105dz przys\u0142any z diecezji na planecie Lizonne na g\u00f3rnicze asteroidy, aby ws\u0142ucha\u0107 si\u0119 w \u015bwiadectwo \u015bwi\u0119to\u015bci Izmira Predu \u2013 cz\u0142owieka, kt\u00f3ry po katastrofie swojego statku kosmicznego opu\u015bci\u0142 kabin\u0119 i rozhermetyzowa\u0142 sw\u00f3j skafander, aby zasob\u00f3w tlenu na pok\u0142adzie statku wystarczy\u0142o dla pozosta\u0142ej za\u0142ogi. Jego po\u015bwi\u0119cenie, naros\u0142a legenda, opowie\u015bci o cudownych uleczeniach powoduj\u0105, i\u017c na asteroidach (zwanych Izmiraidami) powstaje miasteczko a wierni funduj\u0105 niesamowit\u0105, nanotechnologiczn\u0105 katedr\u0119.<\/p>\n

Zwyk\u0142y opis procesu beatyfikacyjnego staje si\u0119 jedynie t\u0142em do ca\u0142ego szeregu intryg i tajemnic kt\u00f3re czaj\u0105 si\u0119 w mroku. Nie do ko\u0144ca wiadomo, czy orbita rodziny planetoid jest stabilna, czy te\u017c grozi im ucieczka ze studni grawitacyjnej gwiazdy. Wzajemny uk\u0142ad asteroid jest te\u017c nienaturalny (co w astronomii zazwyczaj oznacza istnienie gdzie\u015b w okolicy niezauwa\u017conej wcze\u015bniej masy), nie do ko\u0144ca jasna wydaje si\u0119 by\u0107 budowa ich geologiczna. Nie jest wi\u0119c dziwne, i\u017c miasto na powierzchni asteroid si\u0119 rozrasta, zostaje wr\u0119cz przykryte hermetyczn\u0105 kopu\u0142\u0105, w okolicy pojawiaj\u0105 si\u0119 prowadz\u0105ce badania korporacje, ka\u017cdy zaczyna w\u0119szy\u0107 i szuka\u0107 drugiego dna.<\/p>\n

Jest te\u017c \u201eKatedra\u201d opowie\u015bci\u0105 z niesamowitym klimatem. Znajduj\u0105ca si\u0119 poza obszarem hermetycznym, na pozbawionej atmosfery planetoidzie Katedra, jawi si\u0119 jako miejsce tajemnicze, ponure i przygniataj\u0105ce. Sam Dukaj dedykuje opowiadanie Antonio Gaudiemu, i trzeba przyzna\u0107 i\u017c na kartach ksi\u0105\u017cki Katedra wyczarowana jest niesamowicie. Swoj\u0105 cegie\u0142k\u0119 do\u0142o\u017cy\u0142 oczywi\u015bcie Tomek Bagi\u0144ski, animuj\u0105c sw\u00f3j film \u201eKaedra\u201d, kt\u00f3ry na fragmencie dukajowego opowiadania jest oparty.<\/p>\n

Spogl\u0105daj\u0105c na kosmos oczami Dukaja nie nale\u017cy skupia\u0107 si\u0119 na typowych rekwizytach znanych z klasycznej literatury SF. Wa\u017cne jest bowiem to, co czai si\u0119 poza zasi\u0119giem oczywisto\u015bci. Mo\u017cna zwyk\u0142ych ludzi wsadzi\u0107 w skafandry i wys\u0142a\u0107 na drugi koniec wszech\u015bwiata \u2013 ale co z tego wyniknie dla naszej planety\u2026 o, to ju\u017c ma\u0142o kt\u00f3ry autor potrafi pokaza\u0107. Jacek Dukaj pokazuje to po mistrzowsku.<\/p>\n

Ten wpis to cz\u0119\u015b\u0107 trzecia – tu znajdziesz cz\u0119\u015b\u0107 pierwsz\u0105 opisu ksi\u0105\u017cki<\/a> a tu cz\u0119\u015b\u0107 drug\u0105<\/a>.<\/p>\n

Jacek Dukaj<\/strong>: opowiadania “Katedra”<\/em>, “Muchob\u00f3jca”<\/em> i “IACTE”<\/em> z tomu W kraju niewiernych<\/em>, Wydanie pierwsze: superNOWA, Warszawa 2004 (kolejne wydania – Wydawnictwo Literackie).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Klasyczn\u0105 (cho\u0107 oczywi\u015bcie fa\u0142szyw\u0105) definicj\u0105 SF jest stwierdzenie, i\u017c utwory nale\u017c\u0105ce do gatunku fantastyki naukowej zajmuj\u0105 si\u0119 eksploracj\u0105 kosmosu i kontaktami z pozaziemski cywilizacjami. Jako wszechstronny tw\u00f3rca fantastyki, Jacek Dukaj wszed\u0142 tak\u017ce w rol\u0119 tw\u00f3rcy \u201enajbardziej klasycznej SF\u201d w swoim pierwszym tomie opowiada\u0144 (ten wpis to cz\u0119\u015b\u0107 druga – tu znajdziesz cz\u0119\u015b\u0107 pierwsz\u0105 opisu ksi\u0105\u017cki, … <\/p>\n

Continue reading “Eksploracja kosmosu w trzech aktach”<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-51","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-fantastyka"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/bielamowicz.info\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/51","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/bielamowicz.info\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/bielamowicz.info\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/bielamowicz.info\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/bielamowicz.info\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=51"}],"version-history":[{"count":2,"href":"http:\/\/bielamowicz.info\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/51\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":168,"href":"http:\/\/bielamowicz.info\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/51\/revisions\/168"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/bielamowicz.info\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=51"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/bielamowicz.info\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=51"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/bielamowicz.info\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=51"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}