![\"C\u00f3rka](\"http:\/\/bielamowicz.info\/images\/\/2009\/09\/corkalupiezcy.jpg\")
<\/p>\nKto wymy\u015bli\u0142 radio \u2013 Marconi czy Popow? Zagadnienie to per saldo dla ludzko\u015bci ma znaczenie niewielkie, interesuj\u0105 si\u0119 tym Rosjanie oraz W\u0142osi. Paradoksalnie bycie odkrywc\u0105 czego\u015b, daje najwi\u0119ksz\u0105 satysfakcj\u0119 samemu odkrywcy i gronu jego znajomych b\u0105d\u017a krajan. Z perspektywy wszech\u015bwiata, nie ma to \u017cadnego znaczenia. W ka\u017cdym kraju r\u00f3wnolegle kto\u015b mo\u017ce wpa\u015b\u0107 na genialny pomys\u0142. C\u00f3\u017c jednak z tego, je\u015bli tak naprawd\u0119 pierwszy wynalazca danego przedmiotu \u017cy\u0142 pi\u0119\u0107 milion\u00f3w lat wcze\u015bniej pod s\u0142o\u0144cem innej gwiazdy?<\/p>\n
Takie problemy stawia przed czytelnikiem Jacek Dukaj w swej mikropowie\u015bci \u201eC\u00f3rka \u0142upie\u017ccy\u201d. Historia dziej\u0105ca si\u0119 w pierwszej po\u0142owie XXI wieku ju\u017c od pierwszej strony kopie czytelnika w twarz. Nagle znajdujemy si\u0119 w zupe\u0142nie innym \u015bwiecie, \u015bwiecie kt\u00f3ry cho\u0107 ca\u0142kowicie r\u00f3\u017cny, jest jednak naszym \u015bwiatem. Dla mnie ten obcy \u015bwiat jest r\u00f3wnocze\u015bnie ca\u0142kowicie realnym dzisiejszym \u015bwiatem \u2013 krakowski Rynek, ulica Szewska, krakowskie tramwaje, Wieliczka czy wreszcie Beskid Niski. Wille w stylu \u201ep\u00f3\u017any Gierek\u201d czy koszulki z podobizn\u0105 Kazika Staszewskiego. To moja codzienno\u015b\u0107, mimo \u017ce w perspektywie 30 lat p\u00f3\u0142nagie dziewczyny z j\u0119drnymi piersiami w towarzystwie opalonych, muskularnych m\u0142odych Polak\u00f3w zmierzaj\u0105 przez rozgrzany do kilkudziesi\u0119ciu stopni Celsjusza Rynek do elfiej dzielnicy Krakowa.<\/p>\n
<\/p>\n
Technika kopania czytelnika w twarz jest w pewien spos\u00f3b typowa dla Jacka Dukaja. Mo\u017ce w mniejszym stopniu wyst\u0119puj\u0105 ona w niedawnym \u201eLodzie\u201d jednak we wcze\u015bniejszej jego tw\u00f3rczo\u015bci ju\u017c od pierwszej strony wci\u0105gani jeste\u015bmy w \u015bwiat powie\u015bci. Autor zwraca si\u0119 do nas j\u0119zykiem bohater\u00f3w powie\u015bci, sami bohaterowie nie t\u0142umacz\u0105 nam swoich przyzwyczaje\u0144, nie spowiadaj\u0105 si\u0119 do czego s\u0142u\u017c\u0105 gad\u017cety, kt\u00f3rych u\u017cywaj\u0105. Wszak czy my sami bior\u0105c do r\u0119ki telefon kom\u00f3rkowy analizujemy g\u0142o\u015bno jego rozw\u00f3j w ci\u0105gu ostatnich lat? Nie robimy tego, i nie robi tego tak\u017ce Jacek Dukaj \u2013 tajemnicze czynno\u015bci i dziwne przedmioty staj\u0105 si\u0119 dla nas zrozumia\u0142e w toku powie\u015bci. Paradoksalnie efektem tego jest fakt, \u017ce cz\u0119sto pierwszy rozdzia\u0142 powie\u015bci Dukaja czytam po kilka razy.<\/p>\n
Akcja \u201eC\u00f3rki \u0142upie\u017ccy\u201d dzieje si\u0119 w Krakowie, pod koniec pierwszej po\u0142owy XXI wieku. Rozw\u00f3j cywilizacji jest niesamowity. Modyfikacje genetyczne zapewni\u0142y wszystkim ch\u0119tnym pi\u0119kne cia\u0142a i wysok\u0105 inteligencj\u0119. Pr\u00f3g pe\u0142noletnio\u015bci obni\u017cy\u0142 si\u0119 do wieku dziesi\u0119ciu lat, gdy\u017c dzieci z \u201eGeneracji T\u201d szybciej si\u0119 uczy\u0142y i sko\u0144czenie studi\u00f3w w wieku lat kilkunastu sta\u0142o si\u0119 norm\u0105. Technologie produkcji a\u017curowych i wytrzyma\u0142ych konstrukcji (zwanych z racji wygl\u0105du \u201eelfimi technologiami\u201d) rozpowszechni\u0142y si\u0119 na tyle, \u017ce budowa domu trwa zaledwie kilka dni. Wszechobecna, zdawa\u0142o by si\u0119 \u017ce przecz\u0105ca prawom fizyki obecno\u015b\u0107 og\u00f3lno\u015bwiatowej sieci, nie dzia\u0142aj\u0105cej jedynie w ramach komputer\u00f3w, ale i w ramach istot \u017cywych nikogo ju\u017c nie dziwi.<\/p>\n
Z tego wy\u015bcigu nowoczesno\u015bci wy\u0142amywali si\u0119 niekt\u00f3rzy mieszka\u0144cy wsi. \u017bycie p\u0142yn\u0119\u0142o dla nich jak dawniej \u2013 z tym \u017ce zmieniony klimat zabija\u0142 ich swoim gor\u0105cem. Wyludnione wsie, upad\u0142e PGRy (mimo \u017ce Dukaj wprost nie pisze o jaki rejon chodzi, to owe karpackie PGRy wskazuj\u0105 raczej na Beskid Niski) s\u0105 dla Generacji T now\u0105 \u201eziemi\u0105 nieodkryt\u0105\u201d. Polaryzacja spo\u0142ecze\u0144stwa jest do\u015b\u0107 du\u017ca, w efekcie niekiedy \u201emiastowi i nowocze\u015bni\u201d nie zauwa\u017caj\u0105 nawet mieszka\u0144c\u00f3w wsi, nawet je\u015bli mieszka\u0144cem tym jest m\u0142ody ch\u0142opak w koszulce z hologramem zespo\u0142u Kult (jest troch\u0119 racji doborze zespo\u0142u \u2013 ma\u0142o kt\u00f3ry zesp\u00f3\u0142 trwaj\u0105c tak jednoczy m\u0142odych i starych jak Kult).<\/p>\n
W tym nowoczesnym \u015bwiecie Zuzanna Klajn w dzie\u0144 swoich osiemnastych urodzin otrzymuje prezent od swojego zmar\u0142ego ojca. Skrupulatnie zaplanowany mechanizm prawny przekazuje jej tajemnicz\u0105 szkatu\u0142k\u0119. C\u00f3\u017c ciekawego mo\u017ce przekaza\u0107 swojej c\u00f3rce archeolog , teoretycznie najnudniejszy cz\u0142owiek na \u015bwiecie?<\/p>\n
Tylko \u017ce\u2026 wszystko ju\u017c by\u0142o. Kr\u00f3low\u0105 nauk jest archeologia. Czy ma sens trudzenie si\u0119 nad rozszyfrowaniem zagadek natury, skoro archeolodzy odkopi\u0105 rozwi\u0105zanie owych zagadek, zanim w og\u00f3le badania zd\u0105\u017c\u0105 si\u0119 posun\u0105\u0107 w kierunku rozwi\u0105zania? W ziemi jest odpowied\u017a na ka\u017cde pytanie naukowc\u00f3w, ka\u017cdy wynalazek, jaki mo\u017ce przyj\u015b\u0107 nam do g\u0142owy\u2026 To archeolodzy kieruj\u0105 ludzko\u015b\u0107 na nowe tory\u2026<\/p>\n
Zuzanna w prezencie od swojego rodziciela odkrywa co\u015b, co na zawsze zmieni jej \u017cycie. Zabierze nas ona w \u201epodr\u00f3\u017c \u017cycia\u201d, zobaczymy rzeczy, o kt\u00f3rych si\u0119 nam nie \u015bni\u0142o. Na ko\u0144cu dowiemy si\u0119, \u017ce \u2013 jak zwykle \u2013 istniej\u0105 \u201eoni\u201d. Oni, kt\u00f3rzy zawsze knuj\u0105 tajne spiski.<\/p>\n
Niedawno przeczyta\u0142em wywiad z Jackiem Dukajem, w kt\u00f3rym stwierdzi\u0142 on, i\u017c powie\u015bci w stylu \u201eC\u00f3rki \u0142upie\u017ccy\u201d m\u00f3g\u0142by produkowa\u0107 ta\u015bmowo. Mia\u0142 te\u017c do tej mikropowie\u015bci stosunek raczej ch\u0142odny, zaliczaj\u0105c j\u0105 do mniej udanej cz\u0119\u015bci swojej tw\u00f3rczo\u015bci. Nie mog\u0119 si\u0119 z tym zgodzi\u0107 \u2013 ka\u017cdy maj\u0105cy cho\u0107 odrobin\u0119 pokory tw\u00f3rca patrz\u0105c na swoje wcze\u015bniejsze dzie\u0142a jest z nich raczej niezadowolony. Jest to jednak etap, kt\u00f3ry trzeba przej\u015b\u0107 \u2013bez \u201eC\u00f3rki \u0142upie\u017ccy\u201d nie by\u0142oby \u201eLodu\u201d. Niezadowolenie musi istnie\u0107 \u2013 to nie jest cecha li tylko literat\u00f3w. To samo b\u0119d\u0105 czu\u0107 wszyscy tw\u00f3rcy, nawet ci, kt\u00f3rych tw\u00f3rczo\u015b\u0107 nie zalicza si\u0119 do kr\u0119gu literatury i sztuki, na przyk\u0142ad programi\u015bci. To uniwersalna cecha procesu tw\u00f3rczego.<\/p>\n
Warto przeczyta\u0107 \u201eC\u00f3rk\u0119 \u0142upie\u017ccy\u201d tak\u017ce dla odkrywanych drobnych smaczk\u00f3w. Bogowie w tej ksi\u0105\u017cce s\u0105 z\u0142o\u015bliwi i czytaj\u0105 Philipa K. Dicka \u2013 st\u0105d Wysoki Zamek, czy tabletki ubika. Z\u0142o\u015bliwy jest tak\u017ce sam Dukaj \u2013 matka Zuzanny zosta\u0142a ochrzczona w wierze \u201erydzykowc\u00f3w\u201d, za\u015b elegancki model BMW nosi nazw\u0119 \u201eArafat\u201d. Przytyk\u00f3w Dukaja do naszej rzeczywisto\u015bci jest oczywi\u015bcie du\u017co wi\u0119cej, wszak kulturowo bohaterowie nale\u017c\u0105 do naszej rzeczywisto\u015bci. Niekt\u00f3re z motyw\u00f3w \u015bwiata s\u0105 jedynie nieco przetworzonymi elementami naszego \u015bwiata. Czy\u017c zreszt\u0105 mog\u0142o by by\u0107 inaczej? Wszak wszystko ju\u017c by\u0142o\u2026<\/p>\n
Jacek Dukaj<\/strong>: C\u00f3rka \u0142upie\u017ccy<\/em>, Wydawnictwo Literackie, Krak\u00f3w 2009<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Kto wymy\u015bli\u0142 radio \u2013 Marconi czy Popow? Zagadnienie to per saldo dla ludzko\u015bci ma znaczenie niewielkie, interesuj\u0105 si\u0119 tym Rosjanie oraz W\u0142osi. Paradoksalnie bycie odkrywc\u0105 czego\u015b, daje najwi\u0119ksz\u0105 satysfakcj\u0119 samemu odkrywcy i gronu jego znajomych b\u0105d\u017a krajan. Z perspektywy wszech\u015bwiata, nie ma to \u017cadnego znaczenia. W ka\u017cdym kraju r\u00f3wnolegle kto\u015b mo\u017ce wpa\u015b\u0107 na genialny pomys\u0142. … <\/p>\n