{"id":253,"date":"2018-10-08T08:01:55","date_gmt":"2018-10-08T07:01:55","guid":{"rendered":"http:\/\/bielamowicz.info\/?p=253"},"modified":"2018-10-08T08:28:56","modified_gmt":"2018-10-08T07:28:56","slug":"udalo-sie-panu-panie-feynman","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/bielamowicz.info\/index.php\/2018\/udalo-sie-panu-panie-feynman\/","title":{"rendered":"Uda\u0142o si\u0119 Panu, Panie Feynman!"},"content":{"rendered":"

\"RichardAutobiografi\u0119 Richarda Feynmana dosta\u0142em w prezencie. Nigdy nie by\u0142em fanem tego typu literatury, ale postanowi\u0142em j\u0105 przeczyta\u0107 i nie \u017ca\u0142uj\u0119. Ksi\u0105\u017cka nie jest wprawdzie metodycznym opisem \u017cycia noblisty, sk\u0142ada si\u0119 raczej ze zbioru anegdot, kt\u00f3re Feynman opowiedzia\u0142 nagrywaj\u0105cemu go Leightonowi. Z tego te\u017c powodu widoczny jest w niej pewien gaw\u0119dziarski sznyt, kt\u00f3ry czasami bawi a czasami dra\u017cni.<\/p>\n

Sama ksi\u0105\u017cka jest bardzo nier\u00f3wna. Wst\u0119pne rozdzia\u0142y czyta si\u0119 jak ciekawostk\u0119 bez specjalnego zachwytu. Ko\u0144cowe za\u015b sprawiaj\u0105 wra\u017cenie d\u0142ugich i skomplikowanych historii opowiadanych z wieloma szczeg\u00f3\u0142ami tylko dlatego, \u017ce wydawa\u0142y si\u0119 one dla Feynmana wa\u017cne \u2013 a mnie najcz\u0119\u015bciej znudzi\u0142y. Naprawd\u0119 ciekawe s\u0105 rozdzia\u0142y \u015brodkowe opisuj\u0105ce \u017cycie genialnego naukowca w projekcie Manhattan oraz we wczesnych latach powojennych.<\/p>\n

Mia\u0142em dziwne uczucia podczas czytania tej ksi\u0105\u017cki. Z jednej strony wielokrotnie zauwa\u017ca\u0142em jak bardzo wiele zachowa\u0144 Feynmana jest bliskich moim zachowaniom: ci\u0105g\u0142e zadawanie pyta\u0144 (wkurzaj\u0105c osoby pytane), podwa\u017canie status quo, zdenerwowanie \u017ce ludzie nie pr\u00f3buj\u0105 cho\u0107by zrozumie\u0107 przyczyn, a skupiaj\u0105 si\u0119 na zrozumieniu efekt\u00f3w i co najgorsze \u2013 chc\u0105 manipulowa\u0107 efektami bez modyfikacji przyczyn. Bycie widocznym, zg\u0142aszanie si\u0119 do r\u00f3\u017cnych dziwnych inicjatyw, usprawnienia w \u017cyciu za kt\u00f3re dostaje si\u0119 po g\u0142owie od t\u0119pych prze\u0142o\u017conych, publiczne wyra\u017canie opinii na temat zadufanych w sobie g\u0142upc\u00f3w na stanowiskach \u2013 to wszystko w zaskakuj\u0105co wielu momentach nakazywa\u0142o mi przerwa\u0107 lektur\u0119 i cieszy\u0107 si\u0119 \u017ce oto \u201ejestem jak Feynman\u201d. Niestety, dalsza lektura nie pozostawia\u0142a \u017cadnych z\u0142udze\u0144: jestem od niego sporo g\u0142upszy.<\/p>\n

Feynman g\u00f3ruje nad reszt\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwa nie tylko w jakiej\u015b jednej, \u0142atwo mierzalnej dziedzinie (na przyk\u0142ad IQ, cho\u0107 sam kiedy\u015b twierdzi\u0142 \u017ce do Mensy by go nie przyj\u0119li), ale nieomal w ka\u017cdej, kt\u00f3r\u0105 postanowi si\u0119 zaj\u0105\u0107. Nie\u015bmia\u0142y, nie radz\u0105cy sobie z kobietami naukowiec po \u201enauce podrywu\u201d zaczyna by\u0107 nagle podrywaczem wysokiej klasy prowadz\u0105cym bujne \u017cycie seksualne (co jest w ksi\u0105\u017cce jasno zasygnalizowane). Umys\u0142 super\u015bcis\u0142y zaczyna rysowa\u0107 – i w kilka miesi\u0119cy o jego szkice zabija si\u0119 publiczno\u015b\u0107. Z nud\u00f3w gra na b\u0119bnach \u2013 zostaje perkusist\u0105 dor\u00f3wnuj\u0105cym i czasami przewy\u017cszaj\u0105cym zawodowych muzyk\u00f3w. Nale\u017cy zaj\u0105\u0107 si\u0119 matematyk\u0105 \u2013 nagle zaczyna ustawia\u0107 do pionu wielu matematyk\u00f3w. Czego si\u0119 nie dotknie, staje si\u0119 w tym bardzo dobry. Po\u0142\u0105czenie inteligencji, pami\u0119ci i wytrwa\u0142o\u015bci w stopniu rzadko spotykanym w\u015br\u00f3d ludzi.<\/p>\n

O Feynmanie m\u00f3wiono, i\u017c jest magikiem. Ekscentrycznym, lekko szalonym naukowcem. Cz\u0142owiekiem dalekim od implementacji mickiewiczowego \u201eszkie\u0142ka i oka\u201d, jednak w pe\u0142ni wiernemu nauce. W ksi\u0105\u017cce daje on zreszt\u0105 temu wyraz pod koniec, w zaadaptowanej do potrzeb autobiografii mowie kt\u00f3r\u0105 wyg\u0142osi\u0142 kiedy\u015b. Pisze o rzetelno\u015bci naukowej, definiuj\u0105c j\u0105 jako dba\u0142o\u015b\u0107 o badanie dok\u0142adnie jednej zmiennej na raz. Jest on przeciwny wyci\u0105ganiu wniosk\u00f3w co do czynnika A je\u015bli r\u00f3wnocze\u015bnie wyst\u0119puje czynnik B, za\u015b grupa kontrolna pozbawiona jest zar\u00f3wno czynnika A jak i czynnika B. Feynman uwa\u017ca, i\u017c pr\u00f3buj\u0105c powt\u00f3rzy\u0107 eksperyment nale\u017cy zacz\u0105\u0107 dok\u0142adnie od takich samych warunk\u00f3w jak w oryginalnym eksperymencie, a nie chodzi\u0107 na skr\u00f3ty. Mo\u017ce si\u0119 bowiem okaza\u0107, i\u017c zjawisko odkryte w pierwotnym eksperymencie wyst\u0119puje wtedy i tylko wtedy, je\u015bli na przyk\u0142ad kolor \u015bcian w pomieszczeniu, gdzie przebywaj\u0105 badani jest taki sam (vide zjawisko torowania). Bez odtworzenia idealnie takich samych warunk\u00f3w jak w eksperymencie poprzednim nie ma mowy o rzetelnych wynikach. Oczywi\u015bcie najmocniej po g\u0142owie dostawali od niego przedstawiciele nauk spo\u0142ecznych (kt\u00f3rych Feynman wy\u015bmiewa\u0142 tak\u017ce przy okazji wspomnie\u0144 konferencji interdyscyplinarnej, w kt\u00f3rej kiedy\u015b bra\u0142 udzia\u0142). Wtedy jego tezy uznawane by\u0142y za obrazoburcze.<\/p>\n

Musia\u0142o min\u0105\u0107 wiele lat, aby \u015brodowisko naukowc\u00f3w nauk spo\u0142ecznych przerobi\u0142o i przetrawi\u0142o lekcje Feynmana. Badania Daniela Kahnemana<\/a> rzuci\u0142y \u015bwiat\u0142o na to, w jaki spos\u00f3b eksperymenty psychologiczne (ale nie tylko) s\u0105 \u017ale konstruowane i jaka jest tego pierwotna, ludzka przyczyna. Naukowcy trwali w b\u0142\u0119dzie i \u0142atwo im by\u0142o wybucze\u0107 Feynmana i oskar\u017cy\u0107 go o seksizm i nierzetelno\u015b\u0107, ni\u017c zauwa\u017cy\u0107, i\u017c sami pope\u0142niaj\u0105 b\u0142\u0119dy. W ten spos\u00f3b czytaj\u0105c my\u015bli Feynmana o nauce, rzetelno\u015bci, staranno\u015bci w konstruowaniu eksperyment\u00f3w od razu my\u015bl\u0119 zar\u00f3wno o pracach Kahnemana jak i o wspominanej przeze mnie ksi\u0105\u017cce Aronsona i Tavris<\/a> o b\u0142\u0119dach w kontek\u015bcie dysonansu poznawczego. Bardzo trudno jest przyzna\u0107 si\u0119 do b\u0142\u0119du, szczeg\u00f3lnie je\u015bli jaki\u015b fircykowaty i pyskaty go\u015b\u0107 ze wschodniego wybrze\u017ca bole\u015bnie burzy czyj\u0105 pewno\u015b\u0107 siebie.<\/p>\n

Podobnie jak naukowcy reagowali kap\u0142ani. Rodzina Feynmana, podobnie jak spora cz\u0119\u015b\u0107 ameryka\u0144skich \u017byd\u00f3w stopniowo ulega\u0142a sekularyzacji. M\u0142ody Richard nie by\u0142 ju\u017c specjalnie religijny, a jako dojrza\u0142y naukowiec ociera\u0142 si\u0119 o ateizm i agnostycyzm. Denerwowa\u0142o go jednak\u017ce proste pojmowanie religii i zdarzy\u0142o mu si\u0119 rozmawia\u0107 z kandydatami na rabin\u00f3w na temat bezsensowno\u015bci r\u00f3\u017cnych wymaga\u0144 wobec wyznawc\u00f3w judaizmu. Sam przyznaje jednak w ksi\u0105\u017cce, i\u017c nawet on, zaprawiony i zjadliwy my\u015bliciel nie da\u0142 rady przekona\u0107 do swoich pogl\u0105d\u00f3w wy\u0107wiczonych w szkole rabinicznej ludzi. W owej szkole rabinicznej pojawi\u0142a si\u0119 zreszt\u0105 do\u015b\u0107 ciekawa dyskusja, zaciekawi\u0142o mianowicie Feynmana dlaczego tak wielu jest \u017byd\u00f3w w\u015br\u00f3d naukowc\u00f3w (sk\u0105din\u0105d wspominani przeze mnie we wpisie Aronson i Kahneman r\u00f3wnie\u017c s\u0105 \u017bydami). Autor sugeruje, \u017ce jest to wynik tego, \u017ce od dziecka wpaja si\u0119 w judaizmie szacunek do nauczyciela, rabbiego. \u017be profesor to jest kto\u015b.<\/p>\n

Z lektury wy\u0142ania si\u0119 wi\u0119c obraz Feynmana dwojakiego \u2013 z jednej strony fircyk, \u017cartowni\u015b i huncwot. Dzisiaj powiedzieliby\u015bmy \u201esamiec alfa\u201d uwodz\u0105cy wszystko, co si\u0119 rusza i na drzewo nie ucieka. Mogliby\u015bmy nazwa\u0107 go \u201epranksterem\u201d i zaprawd\u0119, gdyby Dick dzia\u0142a\u0142 dzisiaj, to pewnie na youtube m\u00f3g\u0142by mie\u0107 niez\u0142\u0105 widowni\u0119 \u2013 na pewno wi\u0119ksz\u0105 ni\u017c jako naukowiec. Zajmowa\u0142 si\u0119 bowiem nauk\u0105 tak zaawansowan\u0105, \u017ce dla wi\u0119kszo\u015bci ludzi ociera si\u0119 ona o magi\u0119. Poza nauk\u0105 rozumian\u0105 jako badania podstawowe zajmowa\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c zastosowaniami nauki. Innowacyjne wr\u0119cz podej\u015bcie do matematyki, t\u0142umaczenie zjawisk fizycznych i ich implikacji (przeciwie\u0144stwo podej\u015bcia \u201ewz\u00f3r na to wynosi tamto przez owamto minus siamto kwadrat\u201d) popchn\u0119\u0142o go do pr\u00f3b reformy brazylijskiego systemu edukacji (nie wiemy z jakim d\u0142ugofalowym skutkiem). Udziela\u0142 si\u0119 on tak\u017ce w procesie wprowadzania w Kalifornii nowych podr\u0119cznik\u00f3w do matematyki dla szk\u00f3\u0142 \u015brednich. To w\u0142a\u015bnie jest ta druga strona Feynmana, cz\u0142owieka ciekawego.<\/p>\n

Richard P. Feynman<\/b>: \u201ePan raczy \u017cartowa\u0107, panie Feynman!\u201d Przypadki ciekawego cz\u0142owieka<\/i>, Wydawnictwo Znak, Krak\u00f3w 2007<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Autobiografi\u0119 Richarda Feynmana dosta\u0142em w prezencie. Nigdy nie by\u0142em fanem tego typu literatury, ale postanowi\u0142em j\u0105 przeczyta\u0107 i nie \u017ca\u0142uj\u0119. Ksi\u0105\u017cka nie jest wprawdzie metodycznym opisem \u017cycia noblisty, sk\u0142ada si\u0119 raczej ze zbioru anegdot, kt\u00f3re Feynman opowiedzia\u0142 nagrywaj\u0105cemu go Leightonowi. Z tego te\u017c powodu widoczny jest w niej pewien gaw\u0119dziarski sznyt, kt\u00f3ry czasami bawi a … <\/p>\n

Continue reading “Uda\u0142o si\u0119 Panu, Panie Feynman!”<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[16],"tags":[],"class_list":["post-253","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-biografia"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/bielamowicz.info\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/253","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/bielamowicz.info\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/bielamowicz.info\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/bielamowicz.info\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/bielamowicz.info\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=253"}],"version-history":[{"count":6,"href":"http:\/\/bielamowicz.info\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/253\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":268,"href":"http:\/\/bielamowicz.info\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/253\/revisions\/268"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/bielamowicz.info\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=253"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/bielamowicz.info\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=253"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/bielamowicz.info\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=253"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}