{"id":112,"date":"2018-03-04T11:19:01","date_gmt":"2018-03-04T10:19:01","guid":{"rendered":"http:\/\/bielamowicz.info\/blog\/?p=112"},"modified":"2018-10-08T08:34:59","modified_gmt":"2018-10-08T07:34:59","slug":"dromader-i-inne-fruwajace-zwierzeta","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/bielamowicz.info\/index.php\/2018\/dromader-i-inne-fruwajace-zwierzeta\/","title":{"rendered":"Dromader i inne fruwaj\u0105ce zwierz\u0119ta"},"content":{"rendered":"

\"JanuszNigdy nie by\u0142em w Mielcu. Zak\u0142ady lotnicze<\/a> znam jedynie z doniesie\u0144 medialnych b\u0105d\u017a z ekspozycji statycznej Muzeum Lotnictwa Polskiego<\/a> w Krakowie. Ot, kolejny upadaj\u0105cy zak\u0142ad, jakich wiele zosta\u0142o po komunie\u2026<\/p>\n

Mieleckie zak\u0142ady niestety nie doczeka\u0142y si\u0119 pe\u0142nej i uczciwej monografii dokumentuj\u0105cej jej wzloty i upadki. Brak ten pr\u00f3buje zasypa\u0107 Janusz Chojecki, d\u0142ugoletni szef eksportu Wytw\u00f3rni ksi\u0105\u017ck\u0105 \u201eMieleckie samoloty na niebie \u015bwiata\u201d. Wsp\u00f3\u0142autorem pozycji jest J\u00f3zef Oleksiak – g\u0142\u00f3wny konstruktor samolotu M18 Dromader<\/a>. Ka\u017cdy z autor\u00f3w opisuje sw\u00f3j \u201ekawa\u0142ek\u201d tortu, co doprowadza do pewnej asymetrii: Chojecki poprzez swoje losy dokumentuje ca\u0142\u0105 histori\u0119 PZL Mielec w okresie od roku 1970 do czas\u00f3w wsp\u00f3\u0142czesnych, Oleksiak skupia si\u0119 za\u015b bezpo\u015brednio na swojej dzia\u0142ce \u2013 samolotach rolniczych, przy kt\u00f3rych pracowa\u0142 od wczesnych lat 60 tych a\u017c po rok 2004. Z tego powodu ksi\u0105\u017cka jest niejako niesymetryczna \u2013 z jednej strony szeroko, acz bez wchodzenia w szczeg\u00f3\u0142y om\u00f3wiona jest cz\u0119\u015b\u0107 biznesowa, z drugiej strony cz\u0119\u015b\u0107 lotnicza ograniczona jest tylko do samolot\u00f3w rolniczych. Wydaje si\u0119, \u017ce brakuje w tej ksi\u0105\u017cce trzeciego a mo\u017ce i czwartego wsp\u00f3\u0142autora, kt\u00f3rzy om\u00f3wiliby w szczeg\u00f3\u0142ach programy produkcji samolot\u00f3w odrzutowych czy te\u017c histori\u0119 i prehistori\u0119 Skytrucka<\/a>.<\/p>\n

Pomimo tych wspomnianych powy\u017cej brak\u00f3w uwa\u017cny czytelnik zauwa\u017cy wiele wsp\u00f3lnych element\u00f3w przewijaj\u0105cych si\u0119 w opisach tak Chojeckiego jak i Oleksiaka. Dzi\u015b, z perspektywy czasu ulegamy oczywi\u015bcie z\u0142udzeniu zrozumienia<\/a> i w ich opowie\u015bciach widzimy studium i cie\u0144 nadchodz\u0105cego upadku. Widzimy sukcesy i kl\u0119ski. Widzimy ci\u0119\u017ck\u0105 prac\u0119. Firmy nie upadaj\u0105 z dnia na dzie\u0144, dobrze prosperuj\u0105ce przedsi\u0119biorstwa maj\u0105ce oddan\u0105, kompetentn\u0105 kadr\u0119, wiedz\u0119, umiej\u0119tno\u015b\u0107 organizacyjn\u0105 i park maszynowy nie upadaj\u0105 ot tak. Zawsze jest to proces, trwaj\u0105cy, ukryty, podsk\u00f3rny, maskowany przez sukcesy, ale trwaj\u0105cy. Objawiaj\u0105cy si\u0119 na samej g\u00f3rze z\u0142ymi decyzjami. Widzimy to teraz, po fakcie, m\u0105drzy o znajomo\u015b\u0107 ca\u0142ej p\u00f3\u017aniejszej historii.<\/p>\n

Nie b\u0119d\u0119 ukrywa\u0142, \u017ce ksi\u0105\u017cka o PZL Mielec wywo\u0142a\u0142a we mnie trzy uczucia. Pierwsze z nich to w\u015bciek\u0142o\u015b\u0107 na to, co si\u0119 sta\u0142o z Wytw\u00f3rni\u0105. Smutek, z powodu zmarnowanych szans. Na ko\u0144cu za\u015b dum\u0119 z tego, co ludziom pokroju autor\u00f3w uda\u0142o si\u0119 zrobi\u0107, mimo przeciwno\u015bci losu. Uczucia te si\u0119 wzajemnie nap\u0119dzaj\u0105 i tak duma z osi\u0105gni\u0119\u0107 mieleckich pracownik\u00f3w przechodzi we w\u015bciek\u0142o\u015b\u0107, jak wiele ich wysi\u0142k\u00f3w zmarnowano.<\/p>\n

Kluczem do tych rozwa\u017ca\u0144 jest zako\u0144czenie wspomnie\u0144 Janusza Chojeckiego, kt\u00f3ry zastanawia si\u0119 nad dzik\u0105 prywatyzacj\u0105, czy mia\u0142a ona w przypadku Mielca sens. Wyra\u017anie wida\u0107, i\u017c nie podoba mu si\u0119 imperatyw prywatyzowania wszystkiego. R\u00f3wnocze\u015bnie narzeka on na w\u0142adze III RP, \u017ce nie mia\u0142y pomys\u0142u na zak\u0142ad. Nigdzie nie pisze, co prawda, wprost \u017ce \u201eza komuny by\u0142o lepiej\u201d, ale takie odnios\u0142em wra\u017cenie. Oczywi\u015bcie to akurat by\u0142oby normalne \u2013 zawsze otaczaj\u0105cy \u015bwiat za m\u0142odu wydaje si\u0119 nam \u0142adniejszy i lepszy<\/a>.<\/p>\n

Za komuny lepiej nie by\u0142o. Chaos III RP i traktowanie Mielca jako politycznego \u0142upu do obsadzania swoimi lud\u017ami zaszkodzi\u0142 Wytw\u00f3rni, jednak okres komunizmu to czas wysysania z niej najcenniejszych sok\u00f3w w imi\u0119 chorego ustroju ekonomicznego. Wytw\u00f3rnia w okres wolno\u015bci wesz\u0142a jako s\u0142aby podmiot, kt\u00f3ry mimo i\u017c przez wiele lat by\u0142 w \u015bwiatowej czo\u0142\u00f3wce nagle mocno zderzy\u0142 si\u0119 ze \u015bcian\u0105. W teorii silna ekonomicznie i technologicznie organizacja okaza\u0142a si\u0119 by\u0107 s\u0142aba i zap\u00f3\u017aniona technicznie. Cho\u0107 mo\u017ce zabrzmie\u0107 to bole\u015bnie dla Mielczan, to po wielu latach dzia\u0142alno\u015bci Wytw\u00f3rnia by\u0142a s\u0142abiutka. Autorzy, jako ludzie mocno zaanga\u017cowani w temat nie mog\u0105 nie do ko\u0144ca czu\u0107 jak bardzo gliniane by\u0142y nogi kolosa. To bardzo trudne emocjonalnie.<\/p>\n

W tym miejscu warto zastanowi\u0107 si\u0119 nad przyczynami tych zjawisk. Papierkiem lakmusowym jest dla mnie historia powstania samolotu Dromader. Z pocz\u0105tkiem lat 80tych jego sprzeda\u017c nabiera rozp\u0119du (produkcja seryjna od 1979). J\u00f3zef Oleksiak sukcesem rynkowym swojego samolotu podsumowuje dwudziestolecie swojej pracy przy samolotach rolniczych. Dwadzie\u015bcia lat, szmat czasu. Dwadzie\u015bcia lat wysi\u0142ku i dwadzie\u015bcia lat, kt\u00f3re firma mog\u0142a wykorzysta\u0107 du\u017co lepiej. Prace koncepcyjne na zlecenie ZSRR porzucane wskutek \u201ezmiany koncepcji\u201d, budowanie wsp\u00f3lnie z \u201eradzieckimi towarzyszami\u201d jedynego na \u015bwiecie odrzutowca rolniczego (M15 Belfegor<\/a>) kt\u00f3ry okaza\u0142 si\u0119 by\u0107 klap\u0105 (g\u0142\u00f3wnie z winy ZSRR, kt\u00f3ry nie wybudowa\u0142 dla tego samolotu planowanej infrastruktury) i w ko\u0144cu projektowany po kryjomu M18 Dromader \u2013 wielki hit PZL Mielec. Tak, samolot kt\u00f3ry by\u0142 najwi\u0119kszym osi\u0105gni\u0119ciem Mielca zosta\u0142 zbudowany w ukryciu a oblatany musia\u0142 by\u0107 w Rzeszowie \u2013 wszystko po to, \u017ceby nie dra\u017cni\u0107 ZSRR kt\u00f3ry chcia\u0142 realizowa\u0107 swoje chore wizje ekonomiczne. Anulowane programy, cz\u0119\u015bciowo zbudowane prototypy, przegadane ze specjalistami z ZSRR projekty \u2013 to wszystko kosztowa\u0142o PZL czas, si\u0142\u0119 ludzi i niema\u0142e pieni\u0105dze.<\/p>\n

Zale\u017cno\u015b\u0107 od \u201eWielkiego Brata\u201d to tak\u017ce program samolot\u00f3w An-28, kt\u00f3rych Mielec by\u0142 montowni\u0105. Samolot ograniczony wy\u0142\u0105cznie do rynku radzieckiego po za\u0142amaniu RWPG okazuje si\u0119 by\u0107 balastem \u2013 upadaj\u0105cy Zwi\u0105zek Radziecki nie ma dewiz, by za niego p\u0142aci\u0107. Nikt nie chce kupowa\u0107 na Zachodzie przestarza\u0142ego ju\u017c An-28. Samolot sam w sobie jest ma\u0142y i przystosowany do lotnisk g\u00f3rskich i polowych \u2013 a wi\u0119c zupe\u0142nie nie wchodzi w gr\u0119 \u201enarodowa\u201d sprzeda\u017c go Polskim Liniom Lotniczym LOT. Wytw\u00f3rnia zostaje z samolotem, na kt\u00f3ry popyt jest znikomy. Dzi\u0119ki wielkim wysi\u0142kom udaje si\u0119 Ana-28 zmodernizowa\u0107 do mieleckiego M28 wymieniaj\u0105c w nim wszystkie przestarza\u0142e komponenty oraz wstawiaj\u0105c nowe silniki (kt\u00f3rych te\u017c nikt nie chce tanio sprzedawa\u0107 przedsi\u0119biorcom z kraju do niedawna komunistycznego).<\/p>\n

Sprzeda\u017c w\u00f3zk\u00f3w golfowych Melex (tak, tak, to te\u017c dzie\u0142o Wytw\u00f3rni!) spada, M18 Dromader ma spory, ale powoli kurcz\u0105cy si\u0119 rynek a M28 Skytruck to nowo\u015b\u0107, trudna w sprzeda\u017cy. Na to nak\u0142ada si\u0119 absolutny chaos personalny i kompetencyjny ze strony ci\u0105gle zmieniaj\u0105cych si\u0119 rz\u0105d\u00f3w RP prze\u0142omu XX i XXI wieku (od 1988 do 2008 roku w Polsce by\u0142o 15 premier\u00f3w!) \u2013 co chwila a to wyrzucano, a to przyjmowano z powrotem kadr\u0119 Wytw\u00f3rni. Na koniec przychodzi wydarzenie tragiczne \u2013 w 2001 roku podczas lot\u00f3w sprzeda\u017cowych rozbija si\u0119 w Wenezueli jeden ze Skytruck\u00f3w \u2013 ginie \u015bmietanka kadry PZL.<\/p>\n

Z punktu widzenia zarz\u0105dzania i podejmowania strategicznych decyzji PZL Mielec post\u0119powa\u0142 instynktownie wedle najlepszych zasad biznesowych: wobec narzuconych ogranicze\u0144 szukano innych mo\u017cliwo\u015bci zarobku wyzyskuj\u0105c dost\u0119pne opcje. Pojazdy Melex, silniki na licencji Leyland, \u201eoddolna\u201d inicjatywa programu Dromadera, podwykonawstwo dla Antonowa i Iljuszyna. Z jednej strony mo\u017ce to by\u0107 odebrane jako chaotyczne skakanie z tematu na temat, z drugiej ka\u017cde z tych zagadnie\u0144 da\u0142o Mielcowi dobry zarobek. W dzia\u0142aniu ludzi wytw\u00f3rni wida\u0107 te\u017c, \u017ce mimo panuj\u0105cej komuny zdawali oni sobie spraw\u0119 z konieczno\u015bci dywersyfikacji, czego dowodem jest cytowane przez Janusza Chojeckiego kilkukrotne zwi\u0119kszenie udzia\u0142u rynk\u00f3w zachodnich w eksporcie z Mielca. Niestety, wci\u0105\u017c eksport do \u201ekraj\u00f3w walutowych\u201d stanowi\u0142 w najlepszym okresie jedynie czwart\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 eksportu, podczas gdy przewa\u017caj\u0105ca jego cz\u0119\u015b\u0107 sz\u0142a do ZSRR. Ta niekorzystna struktura by\u0142a jednym z g\u0142\u00f3wnych problem\u00f3w, przed jakimi musia\u0142 stan\u0105\u0107 Mielec w 1989 roku.<\/p>\n

Drugim powa\u017cnym problemem by\u0142o zacofanie technologiczne produkt\u00f3w \u2013 z oferowanych samolot\u00f3w jedynie Dromader by\u0142 w stanie radzi\u0107 sobie na rynkach zachodnich. Pozosta\u0142a produkty b\u0105d\u017a wymaga\u0142y powa\u017cnych inwestycji, aby dostosowa\u0107 je do standard\u00f3w \u015bwiatowych (An-28), lub te\u017c znajdowa\u0142y si\u0119 w schy\u0142kowej fazie rozwoju (An-2<\/a>). Na to na\u0142o\u017cy\u0142 si\u0119 nies\u0142awny program samolotu Iryda, kt\u00f3ry mia\u0142 by\u0107 nast\u0119pc\u0105 udanego TS-11 Iskra, a kt\u00f3ry de facto stanowi\u0142 zasypanie dziury po anulowanych projektach TS-16 i M16<\/a> (kt\u00f3re r\u00f3wnie\u017c zapewne produkowane by\u0142yby w Mielcu).<\/p>\n

Trzecim, finalnym problemem PZL Mielec okaza\u0142 si\u0119 by\u0107 po prostu brak kapita\u0142u. Funkcjonowanie wytw\u00f3rni na zasadzie pojedynczej fabryki z biurem konstrukcyjnym by\u0142o mo\u017cliwe jeszcze kilkadziesi\u0105t lat temu. Dzi\u015b takie co\u015b nie ma racji bytu \u2013 projektowanie samolot\u00f3w wymaga tak absurdalnych \u015brodk\u00f3w finansowych, \u017ce ud\u017awign\u0105\u0107 to mo\u017ce tylko korporacja. St\u0105d widoczna od ponad 30 lat konsolidacja rynku lotniczego kt\u00f3ra doprowadzi\u0142a w niekt\u00f3rych bran\u017cach do duopolu (vide Airbus \u2013 Boeing). Samodzielni gracze maj\u0105 szanse, je\u015bli stoj\u0105 za nimi pieni\u0105dze koncernu \u2013 vide oddzia\u0142y lotnicze Mitsubishi czy Bombardiera. Kapita\u0142u Mielec nie zebra\u0142, bo i sk\u0105d mia\u0142by go w latach gospodarki centralnie planowanej wzi\u0105\u0107. Niestety, bez kapita\u0142u nie ma sprzeda\u017cy bo ka\u017cda delegacja, ka\u017cde spotkanie z klientem wymaga nak\u0142ad\u00f3w. Zapada w pami\u0119\u0107 wspomnienie J\u00f3zefa Oleksiaka o hotelu Hilton, w kt\u00f3rym \u015bniadanie kosztowa\u0142o osiem dolar\u00f3w \u2013 czyli r\u00f3wnowarto\u015b\u0107 po\u0142owy pensji \u00f3wczesnego robotnika.<\/p>\n

W Mielcu zabrak\u0142o tak naprawd\u0119 dobrego gospodarza. Gospodarza, kt\u00f3remu rzeczywi\u015bcie zale\u017ca\u0142oby na firmie, na jej rozwoju, na produkcie. Gospodarza, kt\u00f3ry pozyskane \u015brodki reinwestowa\u0142by i ka\u017cd\u0105 decyzj\u0119 wa\u017cy\u0142by. Za czas\u00f3w komuny tego nie by\u0142o \u2013 dominowa\u0142a gospodarka nakazowo rozdzielcza, kt\u00f3ra w jednej chwili potrafi\u0142a wrzuci\u0107 prototyp samolotu do \u015bmieci i kilka lat pracy, wysi\u0142ku i serca skre\u015bli\u0107. Komuny, kt\u00f3ra potrafi\u0142a utrudnia\u0107 sprzeda\u017c Dromadera do NRD bo \u201ebli\u017csza koszula cia\u0142u\u201d i na rynek niemiecki przewidziano samolot z PZL Ok\u0119cie. Po upadku komuny r\u00f3wnie\u017c zabrak\u0142o gospodarza, w\u0142a\u015bciciela. Mielec sta\u0142 si\u0119 politycznym \u0142upem, stanowiska by\u0142y wyszarpywane a ludzie wyrzucani i zatrudniani w imi\u0119 partykularnych interes\u00f3w. Finalnie PZL Mielec zosta\u0142 sprzedany firmie Sikorsky. Zak\u0142ad sta\u0142 si\u0119 nowoczesn\u0105 firm\u0105 i z tak\u0105 wizj\u0105 zostawia czytelnika Janusz Chojecki. Niestety, kilka lat p\u00f3\u017aniej Sikorsky zosta\u0142 wykupiony przez koncern Lockheed \u2013 Martin i zak\u0142ady w Mielcu s\u0105 tylko jednym z wielu punkt\u00f3w na biznesowej mapie giganta.<\/p>\n

Co b\u0119dzie dalej? Ja \u2013 gdybym by\u0142 gospodarzem w Mielcu rozwa\u017cy\u0142bym autonomizacj\u0119 i \u201eelektryfikacj\u0119\u201d Dromadera. Ale to tylko moje gadanie\u2026<\/p>\n

Janusz Chojecki & J\u00f3zef Oleksiak<\/strong>: Mieleckie samoloty na niebie \u015bwiata<\/em>, Wydawnictwa Naukowe Instytutu Lotnictwa, Warszawa 2013<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Nigdy nie by\u0142em w Mielcu. Zak\u0142ady lotnicze znam jedynie z doniesie\u0144 medialnych b\u0105d\u017a z ekspozycji statycznej Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie. Ot, kolejny upadaj\u0105cy zak\u0142ad, jakich wiele zosta\u0142o po komunie\u2026 Mieleckie zak\u0142ady niestety nie doczeka\u0142y si\u0119 pe\u0142nej i uczciwej monografii dokumentuj\u0105cej jej wzloty i upadki.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13,12],"tags":[],"class_list":["post-112","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-lotnictwo","category-zarzadzanie"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/bielamowicz.info\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/112","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/bielamowicz.info\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/bielamowicz.info\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/bielamowicz.info\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/bielamowicz.info\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=112"}],"version-history":[{"count":9,"href":"http:\/\/bielamowicz.info\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/112\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":274,"href":"http:\/\/bielamowicz.info\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/112\/revisions\/274"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/bielamowicz.info\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=112"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/bielamowicz.info\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=112"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/bielamowicz.info\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=112"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}